W fikcyjnym przykładzie partia kosztuje 106 zł i daje 11 paczek po 250 g, czyli około 9,64 zł na paczkę. Rachunek obejmuje składniki, opakowania, pracę i przypisaną energię. Poniżej sprawdzisz dane, obliczenia i wpływ zmian.
Ceny i ilości są ilustracyjne. Zakres kosztów i umowną podstawę netto opisujemy przy obliczeniach.
Jakie dane przygotować
Dla każdego surowca zapisz nazwę i wariant, wielkość zakupionego opakowania, jego cenę oraz ilość rzeczywiście zużytą do partii. Dodaj datę ceny i dokument zakupu. Cena płatków owsianych nie powinna przypadkiem pochodzić z innego wariantu produktu niż ten w recepturze.
Wszystkie kwoty porównuj na tej samej podstawie. W przykładzie przyjmujemy umowne ceny netto i nie rozliczamy VAT. W swojej firmie ustal właściwą podstawę kosztu z księgowością; nie odejmuj podatku automatycznie tylko dlatego, że arkusz ma kolumnę „netto”.
Osobno zanotuj masę gotowej partii, masę jednej sprzedawanej paczki, liczbę paczek oraz sposób wykorzystania pozostałości. Jeśli kosztujesz płyn, nie traktuj litra jak kilograma bez uzasadnionego przeliczenia. Najwygodniej sprowadzić masy do kilogramów albo gramów i trzymać się jednego układu.
Koszt składników krok po kroku
W modelu G-01 ceny dotyczą całych opakowań zakupowych. Do partii trafia tylko wskazana część każdego z nich.
| Składnik | Zakup i cena | Zużycie do partii | Obliczenie | Koszt |
|---|---|---|---|---|
| Płatki owsiane | 5 kg za 40 zł | 2 kg | 40 ÷ 5 × 2 | 16,00 zł |
| Pestki dyni | 1 kg za 24 zł | 0,5 kg | 24 ÷ 1 × 0,5 | 12,00 zł |
| Miód | 1 kg za 30 zł | 0,4 kg | 30 ÷ 1 × 0,4 | 12,00 zł |
| Olej rzepakowy | 1 kg za 12 zł | 0,1 kg | 12 ÷ 1 × 0,1 | 1,20 zł |
| Razem | 3 kg | 41,20 zł |
Wzór do przeniesienia do własnej tabeli to cena opakowania zakupowego ÷ jego ilość × zużycie do partii. Ilość zakupiona i zużyta muszą mieć zgodne jednostki. Dla 400 g miodu użyliśmy 0,4 kg, ponieważ cena dotyczy kilograma.
Zużycie oznacza tu ilość pobraną do produkcji. Jeżeli w Twojej ewidencji zapisujesz jedynie ilość po oczyszczeniu surowca, potrzebujesz dodatkowo ustalić zakupową ilość potrzebną do jej otrzymania. Nie dodawaj później drugi raz tej samej straty.
Uzysk i koszt jednej sztuki
Załóżmy, że z 3 kg użytych składników uzyskano 2,75 kg gotowego produktu po ostudzeniu. Ubytek masy wynosi 0,25 kg. To przyjęty wynik fikcyjnego pomiaru, a nie typowa strata dla granoli.
Z całej partii powstaje dokładnie 11 paczek po 250 g. Koszt samych składników na paczkę wynosi więc 41,20 ÷ 11 = 3,74545… zł, po zaokrągleniu 3,75 zł. Na kilogram gotowego wyrobu przypada 41,20 ÷ 2,75 = 14,98 zł kosztu składników.
Podzielenie sumy przez 12 byłoby błędem: tyle paczek dałoby 3 kg, ale tej masy nie ma już po obróbce. Z kolei mniejsza masa gotowego wyrobu nie oznacza, że można ponownie doliczyć procent straty do całego kosztu. Zmniejszony mianownik już zwiększył koszt jednostki.
Jeśli zostaje produkt luzem, opisz jego los. Może wejść do kolejnej sprzedaży, pozostać zapasem albo być stratą. Wybór zmienia rozliczenie partii. Nie ukrywaj resztki w liczbie pełnych paczek.
Opakowania, praca i pozostałe koszty
Receptura daje koszt surowców, lecz paczka do sprzedaży potrzebuje także opakowania i pracy. W naszym modelu dodajemy pozycje zadeklarowane przez fikcyjnego producenta.
| Pozycja | Założenie | Koszt partii |
|---|---|---|
| Składniki | Wyliczenie powyżej | 41,20 zł |
| Opakowanie z etykietą | 11 × 1,20 zł | 13,20 zł |
| Praca | 1,5 godziny × 30 zł | 45,00 zł |
| Energia przypisana do partii | Umowna kwota | 6,60 zł |
| Suma uwzględnionych kosztów | 106,00 zł |
106 ÷ 11 = 9,63636… zł, czyli około 9,64 zł na paczkę. Zachowaj pełną precyzję w obliczeniach i zaokrąglaj dopiero wynik do prezentacji.
To koszt według czterech wymienionych kategorii. Nie obejmuje czynszu, amortyzacji, transportu, prowizji sprzedażowych, zwrotów ani niesprzedanego towaru. Nie nazywamy go pełnym kosztem prowadzenia firmy. Stawka za pracę jest założeniem modelu, bez twierdzenia o płacy rynkowej lub całkowitym koszcie zatrudnienia.
Jeśli czynsz lub energię rozdzielasz pomiędzy produkty, zapisz zasadę podziału i sprawdź, czy ta sama pozycja nie trafiła już do innej części kalkulacji.
Co zmienia cena zakupu lub mniejszy uzysk
Nowa cena pestek wynosi w przykładzie 28 zł/kg zamiast 24 zł/kg. Przy zużyciu 0,5 kg partia drożeje o 2 zł. Bez innych zmian suma wynosi 108 zł, a koszt paczki 108 ÷ 11 = 9,82 zł po zaokrągleniu.
Inny scenariusz dotyczy uzysku. Przy starych cenach powstaje tylko 10 paczek i nie ma pozostałości do sprzedaży. Koszt składników, pracy i energii zostaje taki sam, lecz zużywamy 10 opakowań. Suma wynosi 41,20 + 12 + 45 + 6,60 = 104,80 zł, czyli 10,48 zł na paczkę. Nie przenoś bez zmian kosztu jedenastu opakowań na dziesięć gotowych paczek.
Kontrola własnej kalkulacji
Przed użyciem wyniku sprawdź pięć punktów:
- Ilości zakupione i zużyte mają zgodne jednostki.
- Uzysk pochodzi z pomiaru gotowego produktu.
- Wszystkie paczki i resztki są rozliczone.
- Zakres uwzględnionych kosztów jest nazwany.
- Po zmianie dostawcy zaktualizowano cenę i wielkość opakowania zakupowego.
Własne ilości i ceny wpiszesz w kalkulatorze kosztu partii i paczki. Wynik kosztowania jest punktem wyjścia do decyzji o cenie. Kolejny krok opisuje porównanie ceny sprzedaży, marży i narzutu. Sam koszt nie pokazuje jeszcze, ile klient zapłaci ani jaki zysk osiągnie firma. Zachowaj datę kalkulacji, wersję receptury i źródła cen. Przy kolejnym przeliczeniu będziesz wiedzieć, czy zmienił się zakup, proces, czy sposób przypisania kosztów.
Gdy przygotowujesz ten sam wyrób do sprzedaży, zbierz także dane do etykiety żywności. Ceny zakupu nie zastępują informacji o składzie, alergenach i wartościach odżywczych.